Jak rozpoznać wiek jelenia przed strzałem

Jak rozpoznać wiek jelenia przed strzałem

byk_rykowisko

Dla potrzeb odpowiedniego kształtowania struktur populacji oraz planowania łowieckiego wyróżniamy trzy klasy wieku jeleni byków:

  • I klasa wieku (2-5 rok życia, 1-4 poroże)
  • II klasa wieku (6-10 rok życia, 5-9 poroże)
  • III klasa wieku (11 rok życia i starsze, 10 poroże i powyżej)

Nasuwa się więc pytanie: co ma na celu podział na klasy wieku?
Otóż głównym celem takiego podziału jest właściwe wykonanie odstrzału jeleni byków zależne od potrzeb wynikających z rzeczywistego stanu populacji oraz dążenie do pożądanego modelu populacji ustabilizowanej. Jelenie szlachetne (europejskie) osiągają wiek około 20 lat, natomiast najmocniejsze poroża osiągają zazwyczaj między 11 a 14 rokiem życia. W populacji ustabilizowanej byków, czyli takiej w której struktura wieku jest maksymalnie zbliżona do pożądanego modelu udział I klasy wieku to ok. 50-60% populacji, II klasy wieku to ok. 30% populacji natomiast III klasy wieku to ok 10-20% populacji.

Rozpoznanie wieku jeleni byków przed strzałem

Aby dokonać odpowiedniego odstrzału byka jelenia, myśliwy musi wziąć pod uwagę wiele cech osobniczych, które pozwolą mu na określenie jego wieku. Im więcej takich cech weźmiemy pod uwagę i zaobserwujemy tym dokładniejsza będzie ocena wieku.

Do najistotniejszych cech należą:

  1. sylwetka
  2. linia grzbietu
  3. kark
  4. głowa
  5. rozwój poroża
  6. tryb życia i zachowanie

Sylwetka

sylwetki_jelenia
Zróżnicowanie sylwetek byków w zależności od wieku można bardzo łatwo zaobserwować
w większych chmarach byków. Sylwetki młodych byków w 2-3 roku życia: szczupłe, niewyrośnięte, słabo umięśnione, badyle wydają się być długie w stosunku do wielkości tułowia. W 5 roku życia tułów przybiera bardziej walcowaty kształt, a masa ciała jest równomiernie rozłożona na przednie i tylne badyle. Wygląd zewnętrzny wraz z jego sylwetką znacząco zmieniają się z wiekiem byków. U samców jeleni w 6-7 roku życia, zaczyna być widoczny coraz wyraźniejszy rozwój przedniej partii tułowia, przez co zanika charakterystyczna dla młodych byków równomierne rozłożenie masy na całej długości tułowia. Z wiekiem sylwetka nabiera tężyzny, a silniej rozbudowana przednia część tułowia coraz widoczniej spoczywa na przednich badylach. Najbardziej zauważalne jest to w momencie, kiedy byk staję się bykiem stadnym, czyli w wieku około 7-8 lat. W wieku
11-12 lat byki osiągają kulminacyjny punkt rozwoju. Widoczna jest wtedy znacząca dysproporcja w rozłożeniu masy tułowia. Większa część masy obciąża wtedy przednią część korpusu, przez co przednie badyle wydają się być krótsze. Najbardziej uwidacznia się to w okresie rykowiska oraz tuż po godach.
A wszystko to za sprawą braku spożywania pokarmów przez byki stadne podczas rykowiska. Spadek masy po rykowisku potrafi dochodzić do 30% całkowitej masy ciała – mówimy wtedy, że taki byk jest spadły. Samce jelenia w wieku 15 lat i starsze z wiekiem coraz bardziej chudną, ich sylwetka staje się coraz bardziej kanciasta, szyja staje się coraz cieńsza, a zad wygląda na ścięty. U takich osobników charakterystyczna jest późna zmiana sukni z zimowej na letnią.

Linia grzbietu
U młodych byków linia grzbietu jest prosta, a tylna część tułowia w stosunku do barku jest nieco obniżona. U nasady karku widoczne jest wyraźne zagłębienie, które zanika w wieku około 6-7 lat oraz ponownie uwidacznia się w wieku starczym. W wieku 8-10 lat coraz bardziej uwidacznia się masywny bark wystający powyżej linii grzbietu, co związane jest z rozbudowywaniem przednich partii tułowia. U starszych byków wraz z nabywaniem coraz większej masy ciała następuje obniżenie linii grzbietu w środkowej części, szczególnie widoczne w okresie tuż przed rykowiskiem. Charakterystyczny u starych byków jest mocniej ścięty zad.

Kark
Kark u samców jelenia, jego rozmiary oraz sposób noszenia głowy jest bardzo ważnym wskaźnikiem wieku byków. Z wiekiem kark staje się coraz bardziej masywny oraz grubszy, a u starszych byków pojawia się na nim grzywa. Byki w w 2 i 3 porożu mają cienką szyję podobną do szyi łani a głowę noszą wysoko. U 4-5 letnich samców szyja jest już nieco grubsza, ale wciąż jest wyraźnie oddzielona od tułowia co mocno uwidacznia zagłębienie u nasady karku. W II klasie wieku czyli u byków powyżej 6 roku życia zagłębienie to zanika na skutek pogrubienia szyi oraz przyrostu masy w przednich partiach ciała. Zróżnicowanie grubości karków byków w różnym wieku wyraźnie widoczne jest w męskich chmarach szczególnie w okresie tuż przed zmianą sukni na zimową, kiedy to wyrasta grzywa. Wyraźna wyrośnięta grzywa charakterystyczna jest dla byków
w wieku między 9, a 14 rokiem życia.

Głowa
Głowa młodych byków jest szczupła i wąska, z profilu przypominająca głowę łani. Wraz z wiekiem do około
6 roku życia głowa cały czas rośnie i zwiększa się o około 20% – staje się szersza i dłuższa. Po tym wieku głowa zazwyczaj przestaje rosnąć. Mniej więcej od 6 roku życia w okolicach krtani pojawia się podgardle – pofałdowana skóra podbródka. Podgardle u byków w wieku 9-10 lat staję się dość mocno widoczne przez co głowa sprawia wrażenie krótszej i przybiera bardziej trójkątny kształt. Jest to dość dobrze rozpoznawalna wskazówka wieku, pozwalająca określić, że byk jest stary.
Kolejnym czynnikiem oceny wieku na podstawie głowy byka jest zaobserwowanie ‘wyrazu twarzy’. Młode byki w wieku 2-3 lat mają dość dziecinny wyraz twarzy, co też związane jest z ich beztroskim zachowaniem. Byki w wieku od około 5 lat stają się jakby bardziej zawadiackie, a wraz z wiekiem coraz to ostrożniejsze
i nieufne. W wieku 11-12 lat ‘wyraz twarzy’ staję się jakby ponury i nieprzyjazny. Kolor sierści głowy u takich byków jest wyraźnie jaśniejszy od reszty sukni. Ciekawą i charakterystyczną cechą dla byków w wieku 10-13 lat są dłuższe loki na czole i między możdżeniami.

Rozwój poroża
Męskie ciele rodzi się bez żadnych śladów możdżeni, które zaczynają wyrastać w wieku około 7-8 miesięcy, aby w wieku ok. 10-11 miesięcy widoczne były już wyraźne około 2cm guzki (pnie). Po roku u młodych byczków wyraźnie widać już zaczątki rosnących tyk. Poroże rośnie dość szybko, twardnieje, a następnie jest wycierane ze scypułu. Im byk jest starszy tym wcześniej zaczyna wycierać poroże. Szpicaki wycierają pierwsze poroże zazwyczaj we wrześniu, aż do początku października. Byki starsze zazwyczaj mają już wytarte poroże przed sezonem czyli w Polce przez 21 sierpnia. Byki stare zazwyczaj w lipcu mają już wytarte tyki, te w średnim wieku wycierają poroże na przełomie lipca i sierpnia, a byki w wieku 3 lat zazwyczaj
w pierwszej połowie lipca. Obserwacja stopnia wytarcia poroża u samców jeleni zależnie od pory roku jest również jednym z wyznaczników ich wieku.

Jeśli chodzi o zrzucanie poroża, to szpicaki zrzucają szpice najpóźniej – w okolicach drugiej połowy kwietnia. Stare byki zrzucają tyki na przełomie lutego i marca, te w średnim wieku w marcu, a młode na przełomie marca i kwietnia. Dość charakterystycznym dla starych byków jest fakt zrzucenia poroża, bądź też jednej tyki jeszcze przed końcem sezonu tj. przed końcem lutego.

Rozwój poroża jeleni byków jest w miarę regularny w zależności od wieku osobników, co w połączeniu
z innymi cechami osobniczymi pomaga ocenić wiek jelenia. Wzorcem hodowlanym samców jeleni są byki
z mocnym obustronnie koronnym wieńcem o masie powyżej średniej dla regionu. Zadaniem myśliwego jest określenie przydatności samców do dalszej hodowli, czyli określenie czy osobniki w określonym wieku są selekcyjne, przyszłościowe czy łowne. Cechy poroża wskazujące, że byk jest selekcyjny dotyczą wszelkich nieprawidłowości w rozwoju poroża we wszystkich klasach wieku, także wszelkie nieprawidłowości
w procesie uwsteczniania się, po okresie kulminacji rozwoju starego osobnika.

Podczas obserwacji byków w łowisku, bierzemy pod uwagę takie cechy jak: forma poroża, masa wieńca, rozmieszczenie masy na tykach, długość i grubość tyk, barwa, uperlenie, występowanie koron, liczba odnóg.
Obserwując szpicaki musimy wziąć pod uwagę długość, grubość oraz zakończenie tyk. U byków w wieku 3-5 lat musimy zwrócić uwagę na formę poroża, natomiast u byków powyżej 5 roku życia o jakości poroża świadczą forma wieńca (czy byk jest koronny czy niekoronny) oraz masa wieńców obustronnie koronnych. Byki selekcyjne, zarówno młode jak i te uwsteczniające się mają zazwyczaj masę poroża w dole, czyli poniżej opieraka oraz wąską rozłogę, natomiast byki przyszłościowe zazwyczaj będą miały masę w górze czyli powyżej opieraka oraz szeroką bardziej kielichowatą rozłogę. U młodych byków dobrą wskazówką, świadczącą o tym, że byk ma masę w górze są długie opieraki, dłuższe od oczniaków oraz grube i długie widlice, bądź też korony. Jeśli chodzi o byki w średnim wieku, które dobrze rokują, będą posiadały długie
i grube opieraki oraz masywne i rozbudowane korony. Wskaźnikiem dobrej budowy poroża 3 letnich samców są ciemno zabarwione, grube i tępo zakończone odnogi – opieraki i widlice, więc osobniki z krótkimi i ostrymi odnogami raczej nie będą dobrze rokować.

Biorąc pod uwagę kryteria oceny prawidłowości odstrzału, za odnogę przyjmuje się odrostki o długości 3 cm w I klasie wieku, oraz odrostki o długości 5 cm w II i III klasie wieku. Jeśli chodzi o wycenę medalową brane są pod uwagę wszystkie odrostki powyżej 2 cm bez względu na klasy wieku.
Forma szpicaka, bez wątpienia odnosi się do pierwszej formy poroża czyli byka w 2 roku życia. Cechą charakterystyczną szpicaków jest praktycznie brak róży oraz odchylone do tyłu tyki. Tyki szpicaków wyrastają z cienkich możdżeni, które wyraźnie wystają ponad czoło.
Selekcyjne szpicaki to takie, których długość tyk nie przekracza 20cm. Przyszłościowe szpicaki to takie, których tyki mają długość około 30 cm, a najlepiej jeśli są rozwidlone na jednej bądź obu tykach. Warto też zaznaczyć, że byki w 3 roku życia i starsze posiadające tyki bez odnóg, ale posiadające róże nazywamy szydlarzami i bezwzględnie są selekcyjne.

Cechy młodych jeszcze nie koronnych byków, które raczej nie będą przyszłościowe:

  • widlica usytuowana prostopadle do osi ciała
  • wysoko położony krótki opierak usytuowany powyżej połowy długości tyki

oraz przeciwstawnie, młode niekoronne byki które dobrze rokują mają:

  • widlice usytuowaną równolegle do osi ciała
  • długi, dość gruby opierak usytuowany poniżej połowy długości tyki

Jeżeli w II klasie wieku występują byki niekoronne, raczej nie będą miały w przyszłości wieńców koronnych dlatego też wszystkie byki niekoronne w II klasie wieku bez względu na masę poroża są selekcyjne.

Rozwój poroża samców jelenia jest dosyć regularny. Wraz z wiekiem, rośnie długość tyk, ilość odnóg, a także masa wieńca. Im starszy byk, tym tym jego tyki powinny być dłuższe i grubsze. Do momentu kulminacji wzrostu poroża, oprócz przyrostu masy, rośnie również liczba odnóg wieńca, jednak należy pamiętać ze maksymalną liczbę odnóg byk może osiągnąć często już w II klasie wieku i utrzymywać ją aż do szczytowego okresu rozwoju poroża.

U byków wraz z wiekiem skraca się wysokość możdżeni i rośnie ich średnica. Młode byk w 2-3 roku życia możdżenie charakterystycznie wystają ponad czoło i są dobrze widoczne. W II klasie wieku czyli u byków w wieku 6-10 lat możdżenie są znacznie krótsze, całkowicie schowane w skórze, przez co są prawie niewidoczne (szczególnie u byków 8-10 letnich).

Tryb życia i zachowanie
Przydatnym wskaźnikiem wieku jeleni byków jest znajomość ich zachowań oraz trybu życia. Jelenie są typowymi zwierzętami stadnymi, dzięki czemu porównanie zachowań kilku osobników w chmarze znacznie ułatwi nam określenie ich wieku. Jelenie w chwili obecnej bytują przeważnie w biotopie leśnym. W okresie letnim i zimowym byki przebywają najczęściej w chmarach męskich, jednak wyjątkiem są stare byki, które przeważnie prowadzą samotny tryb życia. W tym samym czasie łanie oraz cielęta również łączą się w chmary, jednak razem z nimi możemy zaobserwować w takich chmarach szpicaki oraz 3 letnie byki, które definitywnie opuszczają stada w przed okresem rykowiska. Po rykowisku te 3 letnie byki dołączają do chmar męskich, natomiast szpicaki powracają zazwyczaj ponownie do chmar żeńskich.

Chmara jeleni charakteryzuje się konkretną hierarchią opartą na dominacji i podporządkowaniu. Chmary żeńskie prowadzone są przez licówkę, tuż za nią podążają jej cielaki oraz zeszłoroczny przychówek,
a następnie pozostałe łanie wraz z cielakami, łanie bez cieląt oraz stare łanie. W czasie rykowiska, za taką chmarą podąża byk.
W chmarze męskiej na czele stada idą młodsze byki, a na końcu najstarsze osobniki.Podczas ucieczki taka chmara prowadzona jest przez najstarszego byka.
W okresie rykowiska chmary przegrupowują się i składają się zazwyczaj z łań, cieląt i byka. W skład największych chmar wchodzi zazwyczaj 8-10 letni byk – byk stadny. Najstarsze osobniki zazwyczaj poruszają się z 1-2 łaniami. Podczas rykowiska młodsze byki – chłysty – nie posiadające haremu, kręcą się zazwyczaj przy większych chmarach.

Tuż przed rują w męskich chmarach wśród byków narasta agresja i niepokój. Starsze byki odłączają się najwcześniej od męskich chmar i jako pierwsze przystępują do rykowiska. Jeśli zatem na przełomie sierpnia i września słychać już porykiwanie to znak świadczący o występowaniu starszych byków w populacji. Podczas rykowiska najbardziej aktywne są 8-10 letnie byki, które gromadzą najwięcej łań. Młode szpicaki i chłysty są przeganiane z chmar żeńskich przez starsze aktywne byki. W populacji ustabilizowanej rykowisko jest żywiołowe, głośne i trwa zazwyczaj krótko, a na jednego byka przypada około 4-5 łań. Natomiast w populacji nieustabilizowanej gdzie na jednego byka przypada 2-3 łanie rykowisko jest chaotyczne i często się przeciąga. Wtedy w rui biorą udział praktycznie wszystkie dojrzałe płciowo byki i ma to zły wpływ na populację.

Po rykowisku stadne byki są spadłe i zazwyczaj zaszywają się w zacisznych miejscach w celu zregenerowania sił. Następnie na przełomie jesieni i zimy łączą się z powrotem w chmary, w których pozostają do następnego rykowiska.”

 

źródło: autor: Maciej Białkowski, www.olowiectwie.pl

Szkody w kukurydzy !!!

 

Drodzy Koledzy,

20160825_175559 (1024x576)w ostatnim czasie nasze Koło boryka się ze zintensyfikowanymi działaniami dzików na polach kukurydzy. Na chwilę obecną obszar dużych szkód obejmuje tereny Kotlarka – kukurydza rolnika Motłaskiego oraz Milicz- Leśna.

 

 

20160825_180117 (576x1024)

Nie zmienia to faktu, że działalność dzików widać na innych uprawach kukurydzy, dla przypomnienia; Emilówka, Żeleźniki- prawa strona, Żeleźniki-Za domami, Kotlarka PKS, Luboradów. W związku z powyższym Zarząd Koła podjął decyzję o ustanowieniu dyżurów na Kotlarce – pole Motławskiego i Milicz-Leśna. Uprasza się o ich sumienne odbywanie i odstraszanie zwierzyny.  Harmonogram umieszczono w innym poście.

Darz Bór!